“Ik zat bij het fornuis toen er plotseling een harde knal klonk. De deur trilde en er kwam een rookwolk uit het fornuis. Kan een open haard echt ontploffen?”
Ja, onder bepaalde omstandigheden kunnen brandbare gassen in een kachel explosief ontbranden. Dit betekent echter niet dat een correct geïnstalleerde en bediende kachel normaal gesproken een explosiegevaar oplevert.
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen normaal scheurgedrag van materialen, heftige ontsteking van gassen in de oven en oververhitting van de warmwaterwarmtewisselaar.
Waarom kan een fornuis plotseling vlam vatten?
Bij de verbranding van hout komen brandbare gassen vrij die onder de juiste omstandigheden continu blijven branden.
Als het vuur echter onvoldoende verbrandingslucht krijgt, kan er onvolledige verbranding optreden en kunnen er onverbrande gassen in de verbrandingskamer achterblijven.
Als er vervolgens een geschikt mengsel van gassen en zuurstof ontstaat, kan dit heftig ontbranden.
Dit fenomeen wordt vaak aangeduid als terugslag – soms ook als een achterwaartse salto of een rookwolk.
Het kan zich manifesteren als een holle knal, een korte vlamflits of rook die uit een lekkende kachel ontsnapt.
Dit is geen alledaags kenmerk dat de klant over het hoofd mag zien bij het verwarmen.
Zou een deur kunnen openspringen of een raam kunnen breken tijdens zo’n brandstichting?
Een sterke drukstoot kan onderdelen van de oven beschadigen, rook laten ontsnappen of in extreme gevallen de deur openen of beschadigen.
Dit betekent echter niet dat elke harde knal een direct gevaar oplevert.
De normale klik- en kraakgeluiden die ontstaan door de thermische uitzetting van materialen, zijn een ander fenomeen dan de heftige ontsteking van gassen.
Als er echter een harde knal uit de schoorsteen komt, vergezeld van opstijgende rook, moet u dit geluid niet als normaal beschouwen.
Wordt dit veroorzaakt door onvoldoende luchttoevoer?
Dat zou een van de redenen kunnen zijn.
Sommige gebruikers proberen de brandduur te verlengen door de luchttoevoer bijna volledig af te sluiten.
Het vuur kan dan alleen nog smeulen zolang er nog brandbare gassen vrijkomen uit het verhitte hout.
Als ze plotseling vlam vatten, is er een kenmerkende knal te horen.
Vergelijkbare problemen kunnen ook ontstaan door onvoldoende schoorsteentrek, de hoeveelheid brandstof of onjuiste bediening.
Daarom mag de snelheid van het fornuis nooit opzettelijk hoger worden ingesteld dan de door de fabrikant toegestane limieten.
En hoe zit het met houtkachels met een warmwaterwarmtewisselaar?
Er is hier nog een ander risico, dat niet te maken heeft met brandbare gassen in de ketel, maar met water in het verwarmingssysteem.
Als het water in de warmtewisselaar oververhit raakt en begint te koken, kan de ontstane stoom een abrupte drukstijging veroorzaken.
Het falen of onjuiste ontwerp van veiligheidsvoorzieningen kan leiden tot ernstige schade aan het apparaat en in extreme gevallen zelfs tot de vernietiging ervan.
Ovens met warmwaterwarmtewisselaars moeten daarom correct worden aangesloten en voorzien zijn van adequate beveiliging tegen oververhitting en overdruk.
De specifieke oplossing hangt af van het type oven en verwarmingssysteem.
Als u tijdens de werking van de warmtewisselaar ongebruikelijke borrelende geluiden of een luid sissend geluid hoort, of als u een gevaarlijke temperatuur- of drukstijging opmerkt, voeg dan geen brandstof meer toe, blijf uit de buurt van potentieel gevaarlijke onderdelen en volg de noodinstructies van de fabrikant. Verlaat in geval van direct gevaar de ruimte en bel de brandweer.
Wat moet je doen als er een harde knal uit het fornuis komt?
Als de knal uit de vuurhaard komt en gepaard gaat met rook of ongebruikelijk brandgedrag:
- Voeg geen extra brandstof toe.
- De deur van de vuurhaard mag niet abrupt worden geopend.
- Wijzig de ventilatie-instellingen niet abrupt in een poging het probleem op te lossen.
- Volg, indien mogelijk, de instructies van de fabrikant voor het uitschakelen van het apparaat.
- Gebruik het fornuis niet opnieuw totdat de oorzaak is vastgesteld.
Als er verbrandingsgassen in de ruimte terechtkomen, verlaat dan de betreffende ruimte. Als u vermoedt dat er sprake is van koolmonoxidevergiftiging of ander direct gevaar, bel dan het noodnummer 112.
Hoe kunnen soortgelijke situaties worden voorkomen?
Het belangrijkste is om het fornuis correct te gebruiken volgens de instructies van de fabrikant.
Het is met name belangrijk om de voorgeschreven droge brandstof te gebruiken, de aanbevolen hoeveelheid hout aan te houden, de luchttoevoer correct af te stellen en te zorgen voor voldoende trek in de schoorsteen.
Verwaarloos het onderhoud van de oven en de afzuigkap niet.
Daarnaast zijn professioneel ontworpen aansluitingen voor het verwarmingssysteem en functionele veiligheidsvoorzieningen essentieel voor ovens met warmwaterwarmtewisselaars.
Wat kun je hieruit leren?
Een normale houtkachel is geen drukvat en zou bij correct gebruik geen explosies of plotselinge drukstijgingen mogen veroorzaken.
Onder ongunstige omstandigheden kunnen onverbrande gassen in de oven echter plotseling ontbranden.
Bovendien bestaat bij ovens met een warmwaterwarmtewisselaar het risico dat het water oververhit raakt en er te veel druk ontstaat.
Het af en toe voorkomende metaalachtige klikgeluid wanneer de oven afkoelt, is iets heel anders dan een luide knal met rook.
Als de oven tijdens gebruik ongebruikelijke geluiden maakt, moet u dit niet als normaal beschouwen en de oorzaak laten onderzoeken voordat u de oven verder gebruikt.