“Ik steek ’s avonds het vuur aan, de kachel brandt prachtig en alles is prima. Maar als het vuur uitgaat, komen er vreemde, metalen geluiden uit de kachel. Soms bonkt het echt. Zou er iets kapot zijn?”
In de meeste gevallen is er geen reden tot bezorgdheid.
Knetterende, klikkende of af en toe ploppende geluiden tijdens het opwarmen en afkoelen van de oven zijn een veelvoorkomend fysiek verschijnsel. Het heeft te maken met de thermische uitzetting van de materialen waaruit de oven is gemaakt.
Niet elk geluid is echter per definitie onschadelijk.
Waarom knettert de oven nog steeds, terwijl er geen vuur meer in brandt?
Metaal zet uit bij verhitting en krimpt bij afkoeling.
Houtkachels bestaan uit verschillende onderdelen die niet gelijkmatig hoeven op te warmen of af te koelen.
De stalen behuizingen, verstevigingen, deuren of interne metalen onderdelen kunnen bijvoorbeeld verschillende temperaturen hebben.
Wanneer hun afmetingen veranderen, komen er spanningen vrij in het materiaal en ontstaan er karakteristieke geluiden.
Mogelijk hoort u een zacht tikken, klikken of een meer uitgesproken metaalachtig gekletter.
U bent wellicht bekend met een soortgelijk fenomeen bij een metalen radiator, die soms nog een klikkend geluid maakt nadat de verwarming is uitgeschakeld.
Zijn ovens van staal of gietijzer gevoeliger voor scheuren?
Door thermische uitzetting kan er in beide componenten ruis ontstaan.
In staalovens zijn deze effecten soms sterker, omdat ze meer plaatmetalen onderdelen, verbindingen en mogelijk convectiepanelen bevatten die met verschillende snelheden opwarmen.
Gietijzeren kachels kunnen echter ook soortgelijke geluiden produceren.
Scheuren op zich zijn dus geen bewijs van inferieur materiaal of slecht vakmanschap.
Waarom barsten nieuwe ovens vaker dan oude?
“Ik heb een nieuw fornuis gekocht, en het bleef klikken toen ik het voor het eerst aanzette. Het oude fornuis deed dat niet.”
Dat kan ook gebeuren.
Bij nieuwe ovens kan het geluid van thermische uitzetting in het begin wat duidelijker hoorbaar zijn. De afzonderlijke metalen onderdelen stabiliseren zich geleidelijk binnen de gespecificeerde toleranties tijdens de eerste verwarmings- en afkoelingsfasen.
Daarom kunnen deze geluiden in sommige modellen na een aantal overstromingen minder opvallend worden.
Dit hangt echter af van het specifieke model. Sommige ovens maken gedurende hun hele levensduur hoorbare klikgeluiden wanneer de temperatuur verandert.
Vanaf welk moment wordt scheurvorming abnormaal?
Er moet extra aandacht aan besteed worden als de aard van de geluiden plotseling aanzienlijk verandert of als er andere ongebruikelijke symptomen optreden.
Bijvoorbeeld:
- Het fornuis begint harde bonkende geluiden te maken, wat voorheen niet normaal was.
- Op de metalen onderdelen zijn zichtbare vervormingen te zien.
- Het glas zal barsten of de structuur van de vuurhaard zal beschadigd raken.
- Het fornuis raakt kennelijk oververhit of brandt ongewoon intens.
- De deur past niet meer goed en sluit niet meer af.
In dit geval mag het vuur niet opnieuw worden aangestoken. Laat de oorzaak onderzoeken nadat het vuur veilig is afgekoeld.
Aandacht: Als u in plaats van af en toe kloppen een luid gezoem, gerommel of heftig gekraak uit de schoorsteen hoort en een schoorsteenbrand vermoedt, verlaat dan de gevarenzone en bel de brandweer op 150 of 112.
Kan ik iets doen om scheuren te voorkomen?
Het is onmogelijk om de natuurlijke thermische uitzetting van materialen volledig te elimineren.
Je kunt echter wel een aantal eenvoudige principes volgen.
Gebruik alleen de aanbevolen hoeveelheid brandstof, overschrijd het door de fabrikant opgegeven vermogen niet en laat het fornuis niet oververhitten.
Raadpleeg bij het afstellen van de verlichting de instructies voor het betreffende model.
Probeer het geluid niet te verhelpen door willekeurig schroeven los te draaien, metalen onderdelen te wijzigen of interne componenten te verwijderen.
Bij vermoeden van een mechanisch probleem is een professionele inspectie aan te raden.
Wat kun je hieruit leren?
Het af en toe horen van klikkende, tikkende of metaalachtige bonkende geluiden wanneer een houtkachel opwarmt en afkoelt, is meestal een natuurlijk gevolg van de thermische uitzetting van de materialen.
Het feit dat er na het uitschakelen van een oven soms scheuren ontstaan, betekent niet dat de constructie beschadigd is.
Als er echter ongewoon harde bonkende geluiden, vervormingen of andere tekenen van een onjuiste werking optreden, moet de oorzaak worden vastgesteld.
Cruciaal is niet alleen het geluid zelf, maar ook het tijdstip waarop het zich voordoet en of het gepaard gaat met andere ongebruikelijke verschijnselen.